TÊN PHIM : Mẹ vắng nhà
NĂM PHÁT HÀNH : 1980
QUỐC GIA : Việt Nam
ĐẠO DIỄN : Nguyễn Khánh Dư
DIỄN VIÊN : Ngọc Thu Vân Dung
Thu Hằng, Hồng Duyên
Hồng Phương
NỘI DUNG : Năm 1979, Xí nghiệp phim truyện Việt Nam (còn gọi là Xưởng phim Hà Nội) sản xuất bộ phim truyện nhựa mang tên "Mẹ vắng nhà" dựa trên truyện ngắn "Người mẹ cầm súng" và "Mẹ vắng nhà" của nhà văn Nguyễn Thi. Bộ phim được đạo diễn bởi NSND Nguyễn Khánh Dư và tái hiện cuộc đời của nữ anh hùng lực lượng Vũ trang Nhân dân Việt Nam - Út Tịch cùng với năm đứa con của chị trong bối cảnh chiến tranh chống Mỹ tại miền Nam Việt Nam. "Mẹ vắng nhà" là một trong những tác phẩm điện ảnh tiêu biểu của Việt Nam, đã đoạt giải Bông Sen Vàng cho phim truyện nhựa tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 5 cũng như giải thưởng tại Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary năm 1980. Phim kể về cuộc sống của năm chị em: Bé, Thanh, Anh, Hiển và Hùng, trong đó bé Hùng còn ở tuổi nằm nôi. Trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ ở ác liệt ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ, ba của các bé đi chiến đấu, má là du kích cũng thường xuyên vắng nhà. Ở thế giới trẻ thơ ấy, ta vừa bắt gặp những nét chung đặc trưng cho tâm hồn của lứa tuổi thiếu nhi, đồng thời cũng nhìn thấy những nét riêng của cuộc sống, tâm lý trẻ thơ mà những năm tháng chiến tranh ác liệt đã đẩy chúng vào hoàn cảnh đặc biệt.Trong năm nhân vật, Bé là chị cả, độ tuổi đi học nhưng do trường bị đánh bom, cô giáo đi chiến đấu, lại phải chăm em nên việc học bị hoãn lại. Bé đảm đang tháo vát, thương mẹ, và chăm lo cho các em. Thanh là em gái kế của Bé, hiền dịu hơn, giúp chị cùng săn sóc em. Anh và Hiển là hai đứa kế tiếp. Anh còn nhỏ nên chưa biết nhường nhịn em. Hiển, Anh suốt ngày trêu chọc, tranh nhau đủ thứ. Năm đứa nhỏ trong bộ phim làm nên một thế giới trẻ thơ sống động, mỗi đứa một cá tính riêng.Cả bộ phim là vô số những trò chơi của hai đứa trẻ Hiển và Anh. Đó là trò đánh trận giả của mấy chị em hòa cũng lời của Bé khi trèo trên cây cao tường thuật lại má đánh giặc thế nào… Theo lời của nhân vật “nội” trong bộ phim: “Từ đây tới đó đi cả ngày đường”, thì việc leo lên một cây cao mà nhìn được chi tiết từng ánh mắt, hành động của má, các cô là điều không tưởng. Nhưng đối với những đứa trẻ, với khả năng tưởng tượng phong phú, cùng lòng tin, tình yêu dành cho má, cuộc chiến hiển hiện trước mắt được nó nói một cách say mê nhiệt tình: “đó, đó, các cô chạy theo má đó… Đó, má đang rượt tụi nó đó. Í má cầm cờ nữa. Hoan hô! Tụi nó tiêu rồi” khiến cho không chỉ các em của Bé, mà ngay cả “nội” đã rất già, giàu kinh nghiệm, hiểu biết về cuộc sống cũng bị nghi hoặc, hỏi lại Bé: “Nhìn thấy thiệt hả?”.Khao khát học tập của nhân vật trẻ thơ được hiện thực hóa bằng trò chơi học tập, mà Bé đóng vai cô giáo, các em là học sinh… Khao khát ấy đi vào những tưởng tượng của nhân vật Bé: mơ mấy chị em được mặc áo đẹp, được cô đón, được cầm hoa, những chữ cái bay lượn đẹp đẽ trong không trung và hóa thành đôi cánh trắng tựa thiên thần. Với tất cả sự thật thà, ngây thơ, những đứa trẻ vừa gặp mẹ trở về đã khoe được học bài mới. Mẹ của chúng liền hứa sẽ cho các con đi học. Bé bê nồi cơm chuẩn bị nấu cũng chạy ra dặn mẹ cho mình đi học.Cả bộ phim là một hành trình xa mẹ: mở đầu phim là cảnh sinh hoạt bình thường của một gia đình nhiều trẻ nhỏ, mẹ đang tắm cho hai đứa nhỏ; hai đứa con gái lớn vừa tắm, vừa dạy nhau bơi. Ở đây, đạo diễn chú ý những hình ảnh mang tính biểu trưng, đó là cảnh con ong đang làm mật, cảnh con thằn lằn, cảnh vịt mẹ dẫn bầy con bơi… Âm thanh chủ yếu là tiếng cười của người mẹ với các con và tiếng nô đùa giữa chúng. Tất cả thể hiện cuộc sống gia đình vui vẻ, bình yên và tràn đầy ấm áp… Tiếng súng là âm thanh xé toang không khí bộ phim và cũng là một sự khởi đầu. Tác giả chú trọng đến khuôn mặt và ánh mắt lặng đi nhưng đang tính toán, cũng đầy âu lo, buồn bã của người mẹ. Những đứa trẻ, tùy theo độ tuổi và sự hiểu biết mà có cách ứng xử khác nhau. Hai đứa lớn buồn bã nhưng không mè nheo mẹ, hai đứa kế thì ôm mẹ, khóc lóc, không đồng ý cho mẹ đi, đứa út chưa biết nói khi rời vòng tay mẹ thì khóc… Phần lớn dung lượng của bộ phim là nói về cuộc sống xa mẹ của năm đứa trẻ, theo đúng nguyên tắc: đứa lớn chăm đứa bé, biết thương nhau và quan tâm lẫn nhau… Cuối phim là cảnh người mẹ về thăm các con. Thời gian diễn ra đủ cho những hoạt động: mẹ chia quà cho các con, cho con bú, mẹ cùng các con ra vườn... Và tiếng súng khi mẹ đang ở nhà lại lần nữa vang lên. Cảnh đầu phim lặp lại, đứa lớn thì ngẩn ngơ, đứa nhỏ lại khóc lóc, và người mẹ lại đi xa.Như vậy, đúng như tên bộ phim Mẹ vắng nhà, năm đứa nhỏ trong phim còn ở lứa tuổi nhi đồng đã luôn phải xa cha mẹ - người mà chúng cần và yêu thương nhất, người không những cho chúng nguồn sống (từ miếng sữa đến miếng cơm) mà còn cho chúng tình yêu thương, sự chăm bẵm, dạy dỗ.Những đứa trẻ chăm lo và bảo vệ cho nhau: chúng chăm lo cho nhau trong sinh hoạt ăn uống, ngủ nghỉ hằng ngày. Đứa lớn chăm sóc, lo miếng ăn, giấc ngủ cho đứa bé. Ngược lại, những đứa nhỏ lại rất yêu chị, nghe lời chị. Đặc biệt, ở nhân vật Bé tập trung cao độ những nỗ lực để thay mẹ quản lý gia đình… Đám trẻ còn động viên nhau ở những cảnh Bé trèo lên cây cao nói lại lời má nói: “Hiển ơi, Hiển à, má biểu em không được lội sông nghen. Má biểu con Thanh quậy bột cho em ăn rồi lát má về…” . Chúng dạy dỗ nhau. Đứa lớn dạy đứa bé học bơi, dạy đánh vần (dù chính mình cũng chưa biết chữ), dạy nhau phải biết nhường nhịn và đe nẹt em hư: “Đứa nào không ngoan má không thèm về”, “tụi bay giành nhau như vậy tao nói má không cho đứa nào đi học hết”. Những đứa trẻ từ tấm bé đã có ý thức về việc đánh Mỹ: Bé và Thanh vì đã hiểu chuyện nên khi mẹ xa nhà, thì điềm tĩnh dù vẻ mặt không giấu được nỗi buồn và sự hụt hẫng. Hai đứa nhỏ thì khóc lóc mè nheo nhưng khi chị lôi ra thì cũng đành thôi. Trò chơi của tụi nhỏ ở nhà thường liên quan đến mẹ và chủ đề đánh Mỹ. Thậm chí chúng còn đòi mẹ cho mình đi đánh Mỹ cùng.Như vậy, so với khung nghiên cứu khoa học tâm sinh lý trẻ nhỏ, những nhân vật trong phim Mẹ vắng nhà bên cạnh những nét chung cơ bản còn có nhiều nét riêng đặc biệt về tâm lý, tính cách, thậm chí giới hạn chịu đựng. Đối với một đứa trẻ thông thường, việc xa mẹ là vấn đề vượt quá giới hạn của nó. Nhưng những đứa trẻ ngoan trong bộ phim Mẹ vắng nhà biết nghe lời và thông cảm cho mẹ, đó là điều mà ngay cả người lớn cũng khó làm được - việc thông cảm cho nhau.
Mạng Xã Hội